-kopTerug naar de voorpagina...

Skûlje yn Jorwert…

29 april 2016 - It bart net faak dat je by sa’n bysûndere foarstelling as “Skûlje yn Jorwert” binne. Juster hie ik dy eare. Jan Arendz, Marijke Geertsma en Wybe Koldyk (hy wie ferline jier de regisseur by Téater Snits), setten in ferhaal op ‘e planken dat past yn dizze tiid tusken 15 april en 10 maaie, de tiid fan betinkingen.

Op ‘e planken is net it goeie wurd. It stik sels hie as lokaasje de tsjerke fan Jorwert, mar derfoar giene wy op ’n paad troch it doarp. Yn groepen, want de dominy dêr’t alles om draaid, koe net op alle fjouwer plakken tagelyk wêze. Nei wer in koart skoft yn ’t kafee kamen wy by inoar yn de tsjerke.

Deiboek fan in tsjerkeûle

It ferhaal fan dominy Bas van Gelder is bekend. Hy kaam yn it begjin fan de Twadde Wrâldkriich yn Jorwert, rekke ynboargere yn de mienskip fan goede en foute doarpsbewenners en glide it ferset binnen. Net it wapene ferset fan de knokploegen, mar mear fan ûnderdûkers helpe en bonnen fersoargje en sa. En preekje foar de frijheid en tsjin de besetter.

pastorie en tsjerke Jorwert Syn kontaktman waard oanhâlden, dominy dûkte ûnder op de souder fan de tsjerke. Yn de nacht fan 1944 op 1945 waard hy oppakt en kaam yn Ljouwert yn de finzenis. Uteinlik kaam hy frij en belibbe yn april 1945 de befrijing. Hy bleau net lang mear yn Jorwert, mar kaam letter werom om op it hôf fan Jorwert syn lêste rêstplak te finen.

Van Gelder hat fan syn oarlochserfaringen in deiboek byhâlden, dat ferskynt is as ‘Nachtboek van een Kerkuil’. Jan en Marijke hawwe (in part fan) dat boek bewurke ta in foarstelling fan oardel oere. In foarstelling dêr’t Jan mar ien rol hat: dy fan de dominy. Marijke en Wybe binne de doarpsbewenners dy’t dominy in spegel foarhâlde of de Dútske militêren.

dagboek Van Gelder Wat eins sintraal stiet, is it allegedurig twiveljen fan dominy Van Gelder, syn twivel tusken goed en kwea. Doch ik der wol goed oan om mei beroppe te litten yn Fryslân, yn in doarpke as Jorwert? Moat myn preekjen yn it Hollânsk of yn it Frysk? Moat ik wol my fersette tsjin de besetter? Moat ik ûnderdûke as net?

Kop derfoar hâlde

Mar as de twivel foarby is, dan stiet hy ek foar dy kar, hâldt hy de kop derfoar, tsjin better witten yn. Op Aldjiersjûn wol hy sels de preek dwaan en dernei wurdt hy dus oppakt. As de Dútskers him ferwite dat hy yn tsjerke it ferbeane Wilhelmus sjonge litten hat, seit Van Gelder, dat it gesang 301 is en dat is wat oars. Hy hâldt oan dy ferklearring fêst en nei’t hy trije kear fan it transport nei de kampen werom helle is, wurdt hy frij litten en mei hy nei hûs.

De wize wêrop Jan Arendz de dominy delset hat, wie imponearjend. Yn syn Tryaterjierren seagen wy Jan en Marijke in grutte rollen, mar meastentiids yn it skaad fan oeren. No kaam it harren talint der folslein út. Mei stipe fan de betûfte regisseur Bruun Kuijt. Soe ‘Skûlje yn Jorwert’ ek mooglik west ha foar immen dy’t gjin ûnôfhinklike teatermakker is?

(Der binne ekstra foarstellingen fan ‘Skûlje yn Jorwert’. Sjoch derfoar www.jmteaterwurk.nl. De foto's komme fan de webside fan jmteaterwurk.)

Mary Poppins – Uit en op het dak met Muzt

25 April 2016 – We mogen ons in Sneek gelukkig prijzen met ons Cultuurkwartier. Het theater, het Bolwerk en ook het centrum voor de kunsten, het zijn instituten die zeker in het noorden meetellen.

Zondagmiddag was de Opregte Sneeker, die zeker niet chauvinistisch is, bij de laatste uitvoering van Poppins de musical, de bewerking die Irene Martin maakte van Mary Poppins, onder meer bekend van de film met Julie Andrews en Dick van Dyke.

Suikerzoet verhaal

En vanzelfsprekend ook van de succesvolle Nederlandse bewerking, die werd ingeleid met een zoektochtshow op televisie naar een hoofdrolspeelster. Het was de doorbraak in de carrière van Noortje Herlaar.

poppins Poppins is een suikerzoet verhaaltje over goed en kwaad, over arm en rijk, en over de “hogere” en “lagere” stand. Dat hadden ze bij de musicalopleiding Muzt goed in de gaten. Contrasten verbeeld je op toneel door extra aangezette dialecten en door kleding. De bankwereld bijvoorbeeld volledig in zwart-wit.

Vaak gaan deze “schoolvoorstellingen” mank en ten onder aan het gegeven dat iedere leerling op het podium zijn of haar moment van glorie moet krijgen. Maar je ontkomt niet aan doseren als je zoveel spelers en dansers tot je beschikking hebt.

Deze fan van Mary Poppins, de Opregte Sneeker, heeft zich geen moment verveeld. Het was een ontroerende voorstelling met vele momenten dat je vergat dat hier jeugdige amateurs op de planken stonden.

Onder vier ogen met Herman van Veen

In Scheveningen zag ik Mary Poppins, hangend aan haar paraplu, over het publiek in de zaal zweven. Technisch had het aan de Westersingel wel gekund, maar vanwege de veiligheid werd het niet gedaan. Andere effecten onder meer door de belichting, waren wel mogelijk.

vier ogen Op zo’n moment mag je blij zijn met dit theater. Hoe lang is het geleden dat het in Sneek ontbrak aan zo’n voorziening? Dat we naar Drachten of naar Leeuwarden of naar de Randstad moesten om bijvoorbeeld een optreden van Herman van Veen te zien.

En nu, nu staat Theater Sneek in het illustere rijtje van vijftien theaters waar Herman van Veen zijn uit zestien voorstellingen bestaande jubileumtournee Onder Vier Ogen speelt. Na Dilligentia en Pepijn in Den Haag en voor het Koninklijk Theater Carré in Amsterdam. Daar mogen we best even stil bij staan. (En trots op zijn.)

Wrâldferneamd, mar wol dea…

22 April 2016 – “Prins is dood!” Ik vraag verbaasd: “Welke prins? We hebben er zoveel.” “Prince, die Amerikaanse zanger.” “Oh, nou Jaap Mulder ook.” “Jaap Mulder?”

Vandaag ruimt de Volkskrant bijna de hele voorpagina in voor een foto van Prince (net als toen David Bowie overleed) en de Leeuwarder Courant reserveert een vierkoloms opening voor zijn dood.

Bekendheid is betrekkelijk. Politicus en burgemeester Jaap Mulder, die inmiddels toch voor een redelijke advertentieomzet op de “pagina overleden” zorgde, had tot nu toe niet de eer om in de reguliere krant zelfs maar één redactionele alinea aandacht te krijgen.

Kennis van de recente lokale historie

Gelukkig schrijft Pieter de Groot vandaag in zijn rubriek Dwers (in de bijlage Freed) over hem. Pieter is nog een exponent van de oudere persgarde. Soms vraag ik mij wel eens af of de jongere journaille wel weet heeft van de recente lokale historie. Heeft wat op Facebook staat soms meer impact op die generatie dan wat om de hoek is gebeurd?

Mulders overlijden zegt mij meer dan bijvoorbeeld de dood van toneelcoryfee Cox Habbema. Mulder startte als de gitaarspelende recreatie-ondernemer in Sondel. Hij maakte zes jaar deel uit van de raad van Gaasterland. Twee jaar combineerde hij dat met het statenlidmaatschap.

Zestien jaar was hij lid van provinciale staten, waarvan elf jaar (1975-1986) gedeputeerde van Fryslân tot hij dat jaar burgemeester werd van Tytsjerksteradiel. Daar was hij de grote voorvechter van het gebruik van de Friese taal in het officiële verkeer.

Friestalige plaatsnamen

In 1989 ging Tytsjerksteradiel (samen met herindelingsgemeente Boarnsterhim) over op louter Friestalige plaatsnamen. Het was een van Mulders grote verdiensten, al denken anderen daar anders over. Het zij zo. In 1996 nam hij afscheid als burgemeester.

Toen hij in 1967 leraar maatschappijleer werd, verhuisde hij naar Sneek, naar de wijk Hemdijk. Ik heb hem vaak mogen interviewen. Een deel van mijn provinciale journalistieke activiteiten liep parallel aan zijn politieke. Afstand tussen ons bleef bestaan: we tutoyeerden elkaar niet; dat hoorde niet in die jaren.

Maar Sneek zorgde wel voor een band tussen ons. Net als dat het geval was met die andere Sneker politicus, Dieuwke de Graaff-Nauta, ooit wethouder, later gedeputeerde en staatssecretaris en zelfs drie maanden minister van binnenlandse zaken.

Werom yn Gaasterlân

Mulder wou weer van Burgum terug naar Sneek , weet ik uit goede bron. Maar dat ging niet door. De laatste keer dat wij elkaar zagen en spraken, was bij het reünieconcert van Irolt in onze Noorderkerkzaal. Hij werd voortgeduwd in de rolstoel. Ik herkende hem bijna niet.

Hjoed wurdt der ôfskied fan Jaap Mulder naam. Fan ‘e middei yn Burgum, want dat waard de namme fan it haadplak fan Tytsjerksteradiel doe ’t hy dêr oan it bewâld wie. Fan ‘e middei komt hy ek werom nei syn Gaasterlân. It hôf fan Aldemardum, it doarp dêr 't hy in 1933 berne waard, dêr sil hy syn rêst fine.

In man dy’t fan wrâldferneamd yn Fryslân werom gie nei wrâldferneamd yn lytse rûntes.

Echte Sneekers houden van Sneekweek

13 april 2016 – Maandagavond werden er weer nieuwe Waterpoorters benoemd, een hoogtepunt voor alle Snekers en tout Sneek, tenminste wie er toe doen, was dan ook in de Waltastins aanwezig.

Voorzitter Vellinga van Sneek Promotion wees erop dat in de komende jaren de 100ste Waterpoorter benoemd zal worden. De knopen werden geteld, rondgekeken werd er om te zien wie het felbegeerde speldje nog niet op het revers droeg.

waterpoorters Dit jaar viel de eer te beurt aan Jan Blok (zittend midden, nazaat van enkele oud-wethouders annex loco-burgemeesters), aan Ebel Koppen (staand, sinds 2004 Sneker en met meer verdiensten voor de stad dan menig inwoner van de Waterpoortstad) en aan Ane Silvius (zittend rechts, aandachtig beschouwd door vele kinderen in de maanden november en december en actief op onnoemelijk veel fronten).

Vlootschouw

Met name Ebel en Ane heb ik leren waarderen omdat ik hun activiteiten van nabij heb kunnen volgen. Ook alle lof voor Jan, maar ik ken hem minder goed. Hij is meer een man op de achtergrond, onder andere al 30 jaar bij de carnavalsvereniging. Heel belangrijk.

Ane maakte ik vele jaren mee als regisseur van de vlootschouw, die ik van 1992 tot en met 2014 voor het publiek “becommentarieerde”. Het was een vruchtbare samenwerking en we waren uiteindelijk zo sterk op elkaar ingespeeld dat we aan een armgebaar genoeg hadden om te weten wat er moest worden gedaan.

Is het toeval dat Ane de onderscheiding Waterpoorter 2016 krijgt in het jaar dat er een verandering in het openingsgebeuren van de Sneekweek wordt doorgevoerd? Het heeft al in de media gestaan: geen pommerantenbal meer in de stadhuistuin, maar nu in Theater Sneek.

De reden is ook bekend: de stadhuistuin is een festivalterrein geworden en in die ambiance is geen stijlvolle Sneekweekopening mogelijk met hoofdrollen voor de burgemeester, de voorzitter van Sneek Promotion, de voorzitter van de KW Sneek en de Schipper in de Orde van de Sneker Pan.

Teloorgang Stadhuistuin

De Opregte Sneeker heeft de bijeenkomsten in een snikhete raadszaal nog meegemaakt. Daarna gingen we naar de tuin en na het vertrek van de prijsuitreiking van het skûtsjesilen via de Sneker Sporthal naar een tent op het starteiland, is nu de complete teloorgang van de stadhuistuin als officieel podium ingezet.

stadhuistuin Als straks ook het Koningsconcert en een deel van de 4 mei-herdenking uit de tuin geweerd zouden gaan worden, wat niet te hopen is, dan is het over en uit en kan dan stukje binnenstadsgroen om mij wel bebouwd worden met de uitbreiding van het stadhuis (maar het rustieke stukje op de foto, daar blijven jullie af!)

Dus blauwe blazers, straks op naar de Westersingel, naar de cultuurtempel waar op een groot scherm de Sneekweek tot leven komt, waar u van het podium wordt toegesproken. Waarna u zicht vervolgens in optocht naar de Kolk begeeft. Voor alle zekerheid maar even de looproute: uit het theater direct de brug naar het Martiniplein op, via de kermis en vervolgens langs het water naar de Waterpoort. Niet aan de Veemarktkant blijven, want het hoge bruggetje over, dat kan je wel schudden.

Sneekweekgevoel

En toch, en toch… vind ik deze nieuwe opzet (oh ja, het begint ook een uur eerder) eigenlijk een gemiste kans. Waarom concentreer de opening van de zeilweek, de benoeming van de boot van het jaar en van de Schipper in de orde etc. niet langs de Kolk bij de Waterpoort?

Je dwingt de sprekers die zo nodig drie keer alle gasten menen welkom te moeten heten, tot “koart kriemmen” of te wel zich te beperken in hun speeches tot de essentie. Je maakt het publiek deelgenoot aan waar het echt om draait in de Sneekweek: het zeilgebeuren. (En niet om de feesten in de stad, dat is een deelbelang van vooral de horeca. Niets mis mee, maar toch...)

In de loop der jaren is het Sneekweekgevoel meer en meer losgekoppeld geraakt van de stad. Welke winkels zijn op hardzeildag nog dicht? Je kunt ze op twee handen tellen. Maar de middenstanders die die dag de deuren gesloten houden, dat zijn de echte Sneekers.

En dat hebben we weer gehad…

7 April 2016 – …en de kiezer, die altijd gelijk heeft, heeft gesproken. Volgens alle media en de politici die tot het nee-kamp behoorden, is de uitslag overduidelijk. Nederland sprak zich in grote meerderheid tegen het associatieverdrag met Oekraïne.

Ik wil die die overgrote meerderheid van de Nederlandse bevolking toch wat relativeren: 61,18% van de opgekomen kiezers was tegen. Dat is ruim 60 procent van de 32,2% Nederlandse stemgerechtigden (het opkomstpercentage) dat de moeite heeft genomen naar het stemlokaal te gaan. Omgerekend is dus maar een kleine 20% van alle Nederlandse stemgerechtigden tegen het verdrag.

Eerder schreef ik op deze blog al over wat de aanleiding was voor GeenPeil en anderen om gebruik te maken van de Referendumwet. Ik zeg met opzet gebruik en geen misbruik, want de wet geeft nu eenmaal de mogelijkheid voor zoiets. En onder voorwaarden. Hoe aan die voorwaarden wordt voldaan, daar wordt blijkbaar niet over gerept.

Ik ben benieuwd naar waarom men is thuisgebleven en waarom mensen nee hebben gestemd tegen dit Europese verdrag met Oekraïne (Nederland is niet alleen de enige partner in dit geheel). Is men bijvoorbeeld op het verkeerde been gezet door die aanduiding associatieverdrag?

Volgens het woordenboek moet je in het verkeer tussen landen associëren “vertalen” als “bijzondere betrekkingen onderhouden”. Dat is iets heel anders dan zoals het in de volksmond (en in de Social Media) wordt uitgelegd: “Oekraïne wordt (op termijn) lid van de Europese Unie met alle gevolgen van dien”.

Een andere vraag waar hooggeleerden nu vast en zeker over prakkiseren is “was dit nu een onderwerp dat een referendum waard was”. (Minister Plasterk heeft al aangekondigd dat te doen.) Er zaten immers veel meer aspecten aan de samenwerkingsovereenkomst dan alleen maar politieke. Denk aan de handelsakkoorden.

Een referendum dient over een simpele vraag te gaan, een vraag waarop alleen een ja of nee mogelijk is. Willen we Rutte weer als premier? Ja of Nee? En niet om de vraag willen we Rutte ja of nee en daaraan op de achtergrond gekoppeld: die met de PvdA regeert. Sub-vragen zijn bij een referendum uit den boze, dus ook een keuze die gelijk sub-vragen suggereert.

Een referendumvraag voor Sneek. “Wil Sneek dit jaar de officiële opening van de Sneekweek in de stadhuistuin of in het theater aan de Westersingel? Dit is voor een referendum in de Waterpoortstad de verkeerde. Er zijn meer immers mogelijkheden dan alleen het theater. Bijvoorbeeld een opening bij de Waterpoort, voorafgaand aan de vlootschouw.

Nogmaals, het moet een simpele vraag zijn. Dus: wil de Sneker bevolking een andere opening van de Sneekweek? De politiek moet zich dan maar met het vervolg redden.

We houwe aansens niks over in Den Haach

3 april 2016 - Ik snap nou werom Jacques Monasch ophoudt met syn praatshow by Vellinga. Hy het aanst niks meer te sêgen by ut gesprek fan Sneek. Hy is útpraten, want hy wil geen kamerlid meer weze. Hy wurdt weer un gewoan mêns. Hoeft hy ok nyt moargens froech de ferbinning foar skoalieren met Luwwarden te ondersoeken.

monasch Fanneweek het hy wete laten dat ut genoeg weest het. Hij weet nog niet wat hij doen gaat. Mar der komt fast wel wat. Hij het ommers al un soad by't ein hat. Foarleesfader en galeriehouwer befoarbeeld. Meskien ken hy bij de galerie fan Peter en Redmer Bax an ut werk.

Maak gebruk fan ut referendumstemrecht

As ik my nyt fersin, dan het hy laatsten ok in Oekraine weest. Fanwege it referendum, geloaf ik. Ja, dat referendum, der hewwe je wat. Der wurdt optheden un soad over praten. Mutte je nou voor of tegen weze? Mutte je nou wel of nyt stemme?

Ik bin der al ut. Ik gaan 6 april ut stemhokje in. Ik fyn dat sun referendum krekt gelyk as un “normale” ferkiezing un demokratisch recht is en der mut je gebruk fan make. Ut doet der dan nyt an ou werover su’n folksraadpleging gaat.

Mar eerlik seit, as it an my leit hat, was dit referendum der nyt komen. En helemaal nyt toen ik gister in de Volkskrant ut interview met de feroarsaker fan dy hele soai lezen hat.

It referendum komt nameluk ut de skoal fan de website GeenStijl, un onderdeel fan de Telegraaf Media Groep, werfan un direkteur de foarsitter fan de Sneker sakenlui skynt te wezen. (Kiek, nou skrief ik ok us iets op dat niks met te maken het met werover ik ut hew.)

Referendummisbruk ut eigen belang

In dat fraaggesprek fertelde de man, dy it geldfergriemende referendum foar mekaar kregen het, dat ut der eigenlik om ging om de posisy fan GeenStijl binnen dat mediaconcern sterker te maken. It instituut referendum wurdt dus út eigenbelang brukt en nyt omdat ut in demokratysk middel is.

Dat zo zijnde fyn ik dit misbruk maken is fan un mooglikhied dy alleen by heel belangrike saken ynset wurde mut. En dat gaat wel faker fout.

It is toch belacheluk dat George van Houts fan de Ferleiders in de Tweede Kamer syn beswaren tegen de banken útlegge mocht omdat mear dan suvel duzend Nederlanders op internet hem aan dat moment fan gloary holpen hewwe.

Van Houts brukte ut referendum onder andere om syn toneelstuk "Door de Bank genomen" te promoten. Dat is syn goed recht, mar ut is myn goed recht om te finen dat un referendum nyt un reklamemiddel is.

Toen ut over de opfolging fan Siebold Hartkamp as burgemeester van Sneek gong, hew ik in de gemeenteraad pleiten, en as enige foarstemd, foar un soarte fan ferkiezingsreferendum foar un nije burgemeester. Toen was der yn Nederlân mar één partij, myn club, foar sun proces.

Kabinetscrisis

De laatste jaren komme der meer en meer partijen dy wel wat in sun referendum siene. Dat sil ut froegere Orakel fan Leeuwarden, en nou fan Oudega SWF, Hans Wiegel, nyt se leuk fine. Hy het ommers in 1999 in de Earste Kamer der un D66-minister op sneuvele laten en hast un kabinetscrisis op syn geweten hat.

Goed, werom naar ut fertrek fan onze Jacques ut de landspolityk. Met syn ouswaaien is Sneek, is Súdwest-Fryslân, nou syn laatste kamerlid út de eigen regio kwyt. Sander der Rouwe ut Bolsert was al overstapt naar de wethouders fan de provinsie.

Lui dy út Sneek kwamen, of der wat met hadden, hewwe ons in ut Haagse fertegenwoordigd. Troelstra, Gerbrandy, Kees Zijlstra, Gerrit Ybema, Annemarie Jorritsma en nou Monasch noch, andere namen komme my se gau nyt in ut sin. Oh ja, en fansels Joeke Baarda in de Earste Kamer.

Dy tiid is foarby. En komt misskien ok nyt gau werom. Al werd by ut Gesprek fan Sneek (om met ut prachtige typetsje prof. dr. ir. Akkermans fan Van Kooten en De Bie te spreken) mijn naam noemd. Ik sal nyt gaan. Laat dizze beker mar an my foarby gaan. Om de Romeinske senatoren aan te halen.

buma Helemaal fan Sneek ou binnen se dêr in Den Haach gelukkig nyt. We hewwe noch in izerke in ’t fuur. Hy is nyt fan myn kleur, mar der is hy nyt minder om. Hy wurdt as enige foordroegen om opnij de christelijke fendels fan it CDA aan te foeren en hoog te houwen.

Sybrand van Haersma Buma, soan fan de enige Sneker burgemeester die ik met de tas over de stang naar ut gemeentehús sach fytsen.

En de soan fan de enige burgemeester fan Sneek dy oait tegen my sei: “Zullen we elkaar maar bij de voornaam aanspreken? Ik heet Bernard”. Nou dat was foor my geen nijs. Dat wist ik allang ut de krant.